3- جهانی شدن وخدمات کتابخانه ای

جهان هرروز کوچکتر می شود واین بدان معناست که وابستگی ما به یکدیگرهرروزبیشترمی شود . مشکلات ما جهانی است ومحدود به مرزها نمی شود . دانش ودسترسی به آن مانند ابزاری

برای شناخت فرهنگ های خودی ودیگران درجهان کنونی محسوب می شود . آرزوی فراهم کردن آزاد وبرابر اطلاعات برای کلیه ی افراد درسراسر جهان ، نیازمند سرمایه گذاری فراوان است که احتمال تحقق آن بعید به نظر می رسد  . اما از آنجا که امکانات وفناوری ماهیتا جهانی است ضروری است که متخصصان وسیاستمداران به این امر پی ببرند که کتابخانه ها ومراکز اطلاع رسانی کشورچگونه باید به سازماندهی اطلاعات خود دست بزنند .

طرح ایجاد کتابخانه ی جهانی را از سوی کشورهای پیشرفته می توان دراین راستا ارزیابی کرد . هدف اصلی ازکتابخانه جهانی این است که آثارمهم میراث علمی وفرهنگی جهان توسط فناوری چند رسانه ای دردسترس اکثریت مردم قرار گیرد . به این ترتیب محاوره ومبادله دانش ، فراتر ازمرزهای ملی و بین المللی ترویج می یابد .

انقلاب دانش فرصتی را برای کتابخانه ها فراهم می سازد تا بتوانند نقش کلیدی خود را درزیر بنای ایجاد دانش ملی بازیابند وبه راستی این نقش را گسترش دهند . تمرکزجامعه جهانی برانقلاب دانش ضروری و به موقع است . این نکته بسیار اهمیت دارد که جامعه کتابخانه فرصتی را که فرایند دگرگونی فراهم آورده است درک ودریاف کند . دراین انقلاب کتابخانه ها نباید ناظر وتماشاگربلکه باید سهامداری تمام عیارباشند . همکاری وهمفکری جهانی کتابخانه ها می تواند به تقویت وآسان سازی شبکه دانش بسیارکمک کند . کتابخانه های عمومی با رابطه سنتی خود درسطحی گسترده با مردم عادی می توانند دررساندن اطلاعات ودانش به کسانی که خارج ازپایانه های دیگر قرار دارند نقشی یگانه به عهده گیرند .

اتحادیه بین المللی انجمن ها و موسسه های کتابداری به منزله پیکره جامعه جهانی کتابخانه ها باید درراه آگاه سازی وسازماندهی کتابخانه های سراسر جهان به ویژه کتابخانه های کشورهای درحال توسعه به منظورمشارکت فعالانه درانقلاب جهانی دانش مسئولیتی برعهده گیرند .

کتابخانه ها باید روی آوردن به سوی مردمی را که اکنون محروم هستند رسالت خود قرار دهند وبه این ترتیب درایجاد جامعه ای برابر سهیم شوند . مهم ترین هدف نهایی کتابخانه ها تبدیل داده ها به خرد است وحصول اطمینان ازاین که این دانش سرچشمه ای برای خرد وفرزانگی باشد . چه بدون خرد وفرزانگی روشن اندیشی درکارنخواهد بود . پس ازاین است که می توان انتظارداشت سده بیست ویک طلیعه ی دوران جهان دوراندیش باشد . ( پانیارا چون ، 1380)

3-1 نقش کتابداران درفضای جدید کتابخانه ای

" درشرایط حاضرهیچ  چیزخطرناکترازدلبستن به کامیابی های دیروز نیست " ( الوین تافلر)

شک نیست که فناوری اطلاعات ورواج وگسترش شبکه ها نقشی اساسی درآنچه که امروزه کوچک شدن جهان خوانده می شود داشته است . محصول این امرکه همانا ازبین رفتن محدودیت ها ومرزها دراشاعه اطلاعات می باشد ، وظایف وکارکردهای کتابخانه ها را تحت تاثیرقرارداده ونقطه نظرات گوناگونی را موجب گردیده است . دراین میان برخی به آن به منزله رقیبی برای کتابخانه ها می نگرند ، پاره ای آن را عاملی موثردرجهت ارتقای فعالیت های کتابخانه ها می دانند وبعضی نیز دامنه کاراین میهمان جدید را به قدری وسیع تلقی می کنند که گویی عرصه را برمیزبان قدیمی تنگ کرده ودرنهایت جانشین آن می گردد . به همین خاطر لزوم تبیین اهداف ووظایف کتابداران درفضای جدید برای تمامی حرفه مندان این رشته ، اعم ازصاحب نظران ومدرسان تا کارکنان مدارج پایین ترضروری به نظر می رسد .

تعیین مرزها ومختصات امرکتابداری واطلاع رسانی وبه بیان دیگرنشان دادن تصویری روشن ازآنچه که آن را ازسایرحوزه ها متمایزمی سازد تعریف کارکردها مشخص کردن حد فاصل ها تعیین مواردی که کتابداران نباید به آن وارد شوند ومواردی که صاحب نظران سایر حوزه ها نظیر علوم ارتباطات ورایانه نمی توانند به آن بپردازند ازجمله مواردی اند که می توان به آنها اشاره کرد .

باید خاطرنشان کردکه تغییرالزاما به معنای نفی روشها ودستاوردهای گذشته نیست بلکه به معنای روزآمدبودن ، قدرت تطبیق با شرایط وتحولات هردوره وتوانایی پاسخگویی به مطالبات جدید افزون برنیازهای پیشین می باشد . زمینه های مربوط به ویژگیها وشاخص های متخصص اطلاع رسانی اهمیت زیادی دارند . متخصص شخصی است با آموزش ومهارت مشخص که انرژی ومهارتش را برای روزآمد بودن کسب دانش روز متمرکزمی سازد وبا دیدی چند رشته ای به نیازهای جامعه می نگرد . اطلاعاتی که این متخصصان فراهم می کنند باید به روشی سریع ودقیق وبرای پاسخگویی به مقتضیات جهانی شدن متناسب باشد . یک متخصص اطلاع رسانی باید توانایی ها ومهارت هایی داشته باشد تا بتواند به عنوان مشاوردرامورکارکنان اطلاع رسانی ، مدیراطلاع رسانی ، مهندس دانش ، مدیرپایگاه اطلاع رسانی ، برنامه نویس پایگاه اطلاع رسانی ، متخصص فرامتن ، آموزش استفاده کننده وسازنده ی اصطلاحنامه عمل کند . ( کارسکو ودیگران ، 1380 ) 

 با توجه به ویژگیهای محیط شبکه ای ، تخصص گرایی ازسه منظر می تواند دراین حرفه مورد توجه قرارگیرد :

نخست : ایجاد تخصص موضوعی درزمینه ی فعالیت های اطلاع رسانی . با توجه به گسترش علوم وزمینه های فعالیت حرفه اطلاع رسانی ، آشنایی با تمامی حوزه های دانش اگرچه به اجمال برای یک فرد میسرنیست . ازاینرو به نظرمی رسد دانش آموختگان این رشته باید مراحل تحصیلی خود را با گرایش به حوزه ی خاصی ازدانش طی نمایند .

دوم : رواج تخصص گرایی دربخش های متخلف فعالیت های اطلاع رسانی . با توجه به سرعت افزایش حجم اطلاعات درجهان امروزتنها دسترسی به اطلاعات ارزشمند نیست . بلکه آنچه ضروری می نماید طبقه بندی وتحلیل اطلاعات می باشد . بنابراین لازم است آموزش های لازم درزمینه های جمع آوری اطلاعات یا مجموعه سازی ، طبقه بندی اطلاعات یا سازماندهی وتحلیل اطلاعات یا خدمات مرجع مورد توجه قرار گیرند .

سوم : پرورش نیروی انسانی براساس نیازکاربران ، نیازهای اطلاعاتی درمیان اقشارگوناگون جامعه وگروههای سنی مختلف متفاوت می باشند . ازسوی دیگرجامعه استفاده کننده ازخدمات کتابخانه ای یک مرکزمی تواند ابعادی گسترده تر ازیک حوزه جغرافیایی خاص داشته باشد . از سوی دیگرجامعه استفاده کننده ازخدمات کتابخانه ای یک مرکزمی تواند ابعادی گسترده تر از یک حوزه جغرافیایی خاص داشته باشد . از اینروشناسایی دامنه جامعه استفاده کننده ومهارت دربرآورده نمودن نیازهای اطلاعاتی هرگروه مستلزم کسب توانایی های ویژه ای می باشد .

 درنظرگرفتن شرایط اجتماعی محدودیت های پیشرو درزمینه ی سواد اطلاعاتی استفاده کنندگان آشنایی با فناوری های جدید وامکان دسترسی به سخت افزا رو نرم افراز مورد نیازدرمکان های مختلف ازدیگرمسائلی هستند که درجهت بهبود خدمات اطلاع رسانی موثرتر ، قابل توجه می باشند . به نظر می رسد تنها با حرکت درچنین مسیری وتلاش مستمردرجهت ارتقای حرفه وپاسخگویی به مطالبات جدید بتوان به بقای حرفه کتابداری درجهان رقابت آمیزکنونی امیدوار بود.